Hieronder de rede uitgesproken ter viering van de opening van de expositie over de Industrieschool voor vrouwelijke jeugd, die gehuisvest was op Weteringschans 29, dat nu deel uitmaakt van het nieuwe Barlaeusgebouw.

Meneer de Rector, Meneer de voorzitter van de Vrienden van het Barlaeus,
Mevrouw Sluyter, beste oud-leerlingen van de Schans,

Op de Barlaeus-reünie van maart 2005, nu vier jaar geleden, was het voor het eerst dat wij, oud-leerlingen, het resultaat konden zien van de gerestaureerde verbinding van onze oude school met de vroegere Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd.
Wij liepen bewonderend rond, maar tot mijn verbazing was er geen enkel spoor te vinden van de Industrieschool en ik dacht: dit kan niet, dat de leerlingen van nu geen idee hebben wat hier vroeger werd geleerd en wat voor bijzondere opdrachten de school kreeg uit binnen- en buitenland en van het Koninklijk Huis.

Toen ik zelf op het Barlaeus zat van '39 tot '45 hadden we ook geen notie van wat daar voor lessen werden gegeven, al wisten we wel dat het geen gewone huishoudschool was. De arrogante manier waarop de Barlaeanen en dan vooral de jongens over onze 'buurmeisjes' spraken en de opmerkingen die ze naar hun hoofd kregen, terwijl ze alleen maar glimlachend naar ons gedoe keken en zich in mijn herinnering prima gedroegen, irriteerde me

In die tijd van de reünie kreeg ik een briefkaart met de afbeelding van een Linnaeusklokje, geschilderd door Schoon, leerlinge van de Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd, zoals achterop vermeld stond.
Ik kwam er toen achter dat er in opdracht van de Universiteit van Amsterdam omstreeks 1880, 178 z.g. Onderwijsplaten waren gemaakt door verschillende leerlingen, die jarenlang, ook nog in mijn studietijd boven in het Botanische Lab. van de Hortus stonden in een grote doos en door studenten werden gebruikt. Van de Conservator van het Universiteitsmuseum, waar de platen later terecht kwamen, hoorde ik dat de maakster van mijn Linnaeusklokje Henriëtte Schilthuis heette, dat Schoon stond voor schoongemaakt en dat de platen intussen op internet waren gezet.

(foto rechts: borduurwerk gemaakt in de Industrieschool, expositie Barlaeus)

Die kaart was het enige wat ik in handen had en ik ben toen op zoek gegaan in het Gemeente-archief. Dat leverde een doos op met heel kwetsbare, verkleurde papieren een schriftje met tekeningetjes en een Franse tekst over kleren die een leerling had gemaakt, begin jaren '30, een artikel uit 'Ons Amsterdam'en een jubileumboekje over 125 jaar 'De Schans', met heel veel informatie.

Ik las tot mijn verbazing hoe de school was ontstaan door het initiatief van een gedreven predikantsweduwe, Anna Maria Margaretha Storm-van der Chijs.
Zij was kennelijk een feministe van het eerste uur (Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs waren nog niet geboren !), want ze begon in 1846 grote reizen te maken in Europa, naar Zuid-Afrika en vooral naar Amerika, 34 jaar oud!
In Afrika stichtte ze en passant een kolonie en stuurde er weeskinderen uit Holland naar toe omdat dat land in haar ogen al overbevolkt begon te raken.

In Amerika kwam ze in contact met de Quakers, die vonden dat mannen en vrouwen gelijke rechten en plichten moesten hebben en ze verdiepte zich in hun opvattingen over onderwijs voor vrouwen. Toen ze weer terug was heeft ze hemel en aarde bewogen om in Amsterdam een school van de grond te krijgen voor meisjes, zodat ze in dat tijdperk van beginnende industrialisatie een beroep zouden kunnen leren.
Ze hield veel lezingen voor heren van de betere stand, die zich er over verbaasden dat ze werden toegesproken door een vrouw, keurig gekleed, dat wel.

Het is tenslotte gelukt om met steun van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen een school te beginnen op de Herengracht hoek Brouwersgracht met 22 leerlingen.
Pijnlijk detail, mevrouw Storm-van der Chijs werd niet uitgenodigd voor de officiële opening in 1865.
Het was een unieke school, die duidelijk in een behoefte voorzag, want het aantal leerlingen groeide zo snel dat na twee jaar al een nieuwe locatie moest worden gezocht en werd gevonden in de Kerkstraat en dat met steun, nu ook van de gemeente Amsterdam, in 1881 werd gestart met de bouw van de school op de Weteringschans.

(foto links: twee leerlingen voor uitvergrote foto van vroegere directrice in de deuropening)

Vorig jaar in januari hadden we toen hier een bijeenkomst met de rector en oud-leerlingen en daar was ook mr. Yvonne Starrenburg van het Schoolmuseum in Rotterdam, waar werkstukken van 'De Schans' naar toe waren gegaan.
Op haar medewerking konden we rekenen als het tot een kleine tentoonstelling zou komen bij de ceremonie die we vandaag beleven en die is dan nu ook te zien in de vitrine in de oude ingang van het Barlaeus.
Juliette Barge kwam er ook bij en werd gevraagd om een zichtbaar aandenken te maken en daar is zij denk ik geweldig goed in geslaagd !

Ik ben ontzettend blij dat we nu vandaag bij elkaar zijn voor de 'onthulling' van de fotocollages waarmee de herinnering aan zo'n bijzondere school eindelijk recht wordt gedaan, mijn hartelijke dank aan alle betrokkenen!

Hans Voorhoeve-Stehouwer (1939/45)