In de herfstvakantie ben ik met Caroline Siebbeles, Sander Kruse en zestien leerlingen uit de zesde klas naar Wilbraham MA in de VS geweest. We hebben daar een week op een High School gezeten en van daaruit Boston en NYC bezocht. Het onderstaande verslag is een mail die ik naar de leraren heb gestuurd toen we in Amerika zaten. Even een berichtje uit het land van Obama en natuurlijk ook van McCain. Caroline, Sander en ik zitten met zestien leerlingen uit de zesde klas in Wilbraham MA. We zijn te gast op een boarding school ergens tussen Boston en NYC. Na een voorspoedige reis, die wel erg lang was, zijn we hier zaterdagnacht gearriveerd. De jongens hebben een eigen huis op campus de meisjes zitten in een dormotory. Om in de stemming te blijven hebben de jongens een Amerikaanse vlag en een Obama sign gekocht en in hun tuin gezet.

Op dit moment zit iedereen in de klas en heb ik dus even tijd om wat te schrijven. Het weer is prima hoewel wat temperatuur betreft geen Indian summer. Maandag zijn we naar Boston geweest en hebben we een college gevolgd van Michael Sandel op Harvard.Dit college gaat over rechtvaardigheid en wordt gegeven in een theater aan enkele honderden studenten.

Ondanks het grote aantal studenten is het college interactief en kent Michael Sandel diverse studenten bij naam. Een aantal studenten heeft vragen gemaild en hij pikt zo nu en dan een van die studenten uit het publiek om hem of haar antwoord te geven op die vraag. Hoewel er ingewikkelde ethische theorieën op de achtergrond meespelen is alles wat hij zegt voor iedereen steeds te volgen. Ook voor onze leerlingen die er zomaar middenin vallen is het duidelijk waarover het gaat. Na het college hebben we dan ook nog lang nagepraat over de dilemma's waar Sandel ons mee heeft geconfronteerd. Het redeneren naar analogie is nu voor iedereen duidelijk en wordt door de leerlingen ook toegepast. Ik geloof dat ik niet overdrijf als ik zeg dat dit college voor veel leerlingen een openbaring was. Dat zo'n onderwerp op zo'n manier op een universiteit wordt onderwezen hadden ze niet kunnen vermoeden. (Voor wie het college wil zien op internet: http://athome.harvard.edu/programs/jmr/)

In NYC hebben we een bezoek gebracht aan het gebouw van de UN. Tot onze verbazing moesten we constateren dat het gebouw van binnen wel wat gerenoveerd mocht worden. De vergaderzaal lijkt altijd zo mooi en groot als je het op de tv ziet maar is in werkelijkheid niet alleen veel kleiner maar ook veel armoediger. Je zou denken dat er toch genoeg geld is voor een prachtige zaal uitgerust met de laatste snufjes op het gebied van beveiliging en communicatie. Een sprinklerinstallatie ontbreekt echter en de koptelefoontjes naast de stoelen zijn daar, zo lijkt het in ieder geval, bij de opening van het gebouw in de jaren zestig opgehangen en nooit meer vernieuwd.

Meteen na het bezoek aan het gebouw zijn we ontvangen op de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland bij de Verenigde Naties. Een delegatie van maar liefst vier man waaronder de plaatsvervangend vertegenwoordiger stond ons ruim een uur te woord over allerlei zaken betreffende de UN. De leerlingen hadden vragen voorbereid waarmee de delegatie het vuur aan de schenen werd gelegd.

Niet alleen de Palestijnse kwestie maar ook het functioneren van de UN in het algemeen, de besluitvorming, het niet beschikken over een eigen leger, het gerechtshof in Den Haag en de (achterhaalde) samenstelling van de veiligheidsraad kwamen aan de orde. De openhartige en eerlijke antwoorden van de leden van de delegatie deden de leerlingen beseffen, zo is mijn inschatting, dat het verschrikkelijk moeilijk is om via de Verenigde Naties iets te bereiken. Toch hoop ik dat ze ook inzien dat het geen verspilde moeite is het te blijven proberen. Je kunt natuurlijk zeggen dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens slechts wat regeltjes zijn op een stukje papier. Dat zoiets nooit een echt verschil gaat maken. Dat het formuleren van de Millenniumdoelen een krampachtige poging is die regels weer eens wat nieuw leven in te blazen, maar dat onderwijs voor iedereen er geen stap dichterbij door komt.

Maar je kunt het ook zien als een uiting van betrokkenheid.We willen het echt. Het lukt ons niet op dit moment maar we geven het niet op. We blijven het zeggen en we blijven proberen dingen te veranderen. We trekken daar geld voor uit. Goed het lukt ons niet ons eigen gebouw te renoveren waardoor het er een beetje verwaarloosd uitziet. Maar toch gaan we door en als je de Verklaring leest weet je wat we willen.

Woensdag werden we getrakteerd op een lezing van een voormalige medewerker van Lehman. Zichtbaar aangedaan vertelde hij ons over de ondergang van een aloude onderneming met veel potentieel en gek genoeg veel bezit, in minder dan een weekend. Daarna bleef hij nog heel lang praten over dubieuze constructies met falende toezichthouders en triple A ratings die eigenlijk B minus zijn. Hoewel het financiële stelsel duidelijk meer toezicht nodig heeft hoop ik dat men het hoofd koel houdt en niet met extreme maatregelen komt waardoor de situatie alleen maar erger zal worden. Wat dat betreft heeft Europa een belangrijke rol te vervullen. De maatregelen die in Europa zijn getroffen zijn veel beter toegesneden op de situatie dan de bailout die Paulson heeft voorgesteld. Het principe van de markt is en blijft dat degene die het verkeerd heeft gedaan degene is die op de blaren moet zitten.

Als je om wat voor reden dan ook dat principe aantast ontstaat er wat genoemd wordt 'moral hazard'. Mensen die eigenlijk risico-avers zijn gaan zich nu risicovol gedragen omdat ze weten dat ze geholpen worden als ze in de problemen komen.

Gisteren hebben de leerlingen lessen gevolgd op de school waar we zitten. In de middag was er sport. Echt Amerikaans. Vandaag hebben we een dag gehad met als thema 'entrepreneurship'. In de ochtend hebben we een lumbermill bezocht waar de school een project mee uitvoert. De leerlingen van de school waar we te gast zijn hebben een klein bedrijfje opgericht dat baseball bats laat maken van het hout van de bomen op de campus van de school om deze vervolgens te verkopen. Daarna een bezoek gebracht aan het Entrepreneurial Institute in Springfield. Hier worden startende ondernemers begeleid. Je kunt er een kantoor openen en van daaruit je onderneming leiden. In het gebouw zijn docenten aanwezig om je te helpen. De jongste ondernemer is een meisje van elf. Ze heeft een bedrijfje dat paraplu's voorzien van een logo verkoopt. Youri Vink was zo slim om bij de jongens die schoolbusjes met chauffeur verhuren te vragen of wij morgen door hen naar het vliegveld getransporteerd kunnen worden. Dat scheelt ons heel wat wachttijd want de officiële schoolbus gaat veel te vroeg die kant uit. Nu alleen nog even goed onderhandelen over de prijs.

Ik heb hier nog even nagevraagd of de leraren iets mogen zeggen over hun politieke voorkeur. Op deze school is dat geen enkel probleem. Op een public school is het echter ten strengste verboden. In een Obama-ondersteunings-bureautje wisten ze me te vertellen dat er een paar docenten om die reden waren ontslagen.
Ikzelf vind het geen enkel probleem als een leraar z'n politieke voorkeur kenbaar maakt. Als iemand mij het vraagt vertel ik het en geef ik ook aan waarom ik de betreffende voorkeur heb. De leerlingen lijken mij oud en wijs genoeg daar op een verantwoorde wijze mee om te gaan. Rest me nog te zeggen dat we het hier heel erg naar onze zin hebben.

Nagekomen bericht:
De laatste avond hebben onze leerlingen een feest georganiseerd in hun huis. "The Dutch are having a party" gonsde het over campus. Hoewel er geen druppel alcohol aan te pas kwam (het is in Amerika verboden alcohol te nuttigen als je jonger bent dan 21) werd het een uitermate gezellig feest. De volgende ochtend werd alles zonder klagen opgeruimd.

Graag wil ik van deze gelegenheid gebruik maken de leerlingen en de begeleidende docenten hartelijk te danken voor hun inzet, betrokkenheid en zeer aangename houding gedurende deze week. Ik vond het heel gezellig en leerzaam. Ik hoop deze reis nog vaak te mogen ondernemen.

In de week van 14 tot 21 maart komen de Amerikanen naar ons toe. Ze gaan dan lessen volgen, op excursie en een symposium bijwonen over entrepreneurship. Volgend jaar gaan we, in de herfstvakantie, met een groep huidige vijfdeklassers weer naar Wilbraham.

Peter Lammers